Xã hội

Người đàn ông “giữ lửa” nghề đan

Đến với bản Dọi thuộc xã Tân Lập, huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La tìm về nhà ông Lường Văn Chây phía một người đàn ông đang miệt mài đan lát, đôi bàn tay thuần thục khéo léo với gương mặt chăm chú trong công việc của mình.

Gắn bó với nghề hay chuyện “nghiệp đan”

Ông nghỉ tay đặt chiếc rổ đang đan dở nâng chén trà mời chúng tôi thưởng thức cái hương vị núi rừng Tây Bắc rất thơm và dễ chịu. Khi trò chuyện chúng tôi được biết người đàn ông này tên là Lường Văn Chây sinh năm 1961. Ông bắt đầu học đan lát từ năm 14,15 tuổi và duy trì nghề cho tới ngày hôm nay. Ông chỉ được học qua vài lần hướng dẫn của một cụ già trên thị trấn. Điều khiến chúng tôi vô cùng ngạc nhiên bởi ông là người tiên phong trong bản Dọi làm nghề này. Ông tâm sự: “Tôi đan từ những vật dụng nhỏ nhất trong nhà: cái quạt, cái rá cho tới những cái bế phục vụ cho công việc hái chè của các cô các chị hay đôi khi là một bộ bàn ghế rất công phu và mất nhiều thời gian. Khoảng 4-5 ngày mới cơ bản hoàn thiện được sản phẩm này, ngày trước khó khăn nên cái gì cũng muốn tự tay làm lấy”. Với ông Chây chỉ đơn thuần là những vật dụng sinh hoạt hàng ngày, còn với chúng tôi, đó là sự tâm huyết của người đàn ông đã hơn nửa cuộc đời.

Người đàn ông “giữ lửa” nghề đan

Bộ mâm ghế - sản phẩm do ông Chây hoàn thiện trong 1 tuần

Về công đoạn để tạo ra một sản phẩm đơn giản, ông Chây cho biết nguyên liệu để đan lát rất gần gũi với đời sống, việc tìm kiếm những cây mây, cây giang là điều khá thuận lợi trong việc đan lát. Ông Chây dùng xe máy di chuyển 3-4 cây số vào rừng để mang những thân cây về nhà. Sau đó chẻ thân cây nhỏ và thật mỏng để đem lên bếp phơi khô, ông Chây còn cho biết thêm nếu phơi dưới ánh mặt trời lạt sẽ giòn nên khi tiến hành sẽ dễ gãy. Khâu chẻ lạt là công đoạn phức tạp nhất trong quá trình tạo nên một sản phẩm. Tất cả lạt được phơi khô trên bếp tới độ nhất định sẽ được mang đi luộc rồi mới bắt đầu đan và uốn dẻo theo từng kiểu dáng của sản phẩm. Ông mang ra cho chúng tôi xem mâm cơm và những chiếc ghế ông đan từ năm 2013, ngoài độ bền, chắc chắc và màu sắc nâu vàng của mây hầu như vẫn còn nguyên vẹn, ban đầu chúng tôi nghĩ ông Chây đã phủ lên một lớp sơn bóng  cho sản phẩm nhưng sự thật thì không phải vậy. Màu sắc tự nhiên, không pha trộn và sử dụng bất cứ nguyên liệu nào đi kèm, ông đã tận dụng được những nguyên liệu có sẵn trong tự nhiên, tuy không vất vả trong việc tìm kiếm nhưng cũng có mùa mây hiếm, ông phải cất công nhiều lần. Công việc này giúp ông có thêm thu nhập nhưng không đáng kể, trung bình mỗi sản phẩm có giá thành dao động từ 40.000-50.000đ còn một số các sản phẩm kì công hơn thì có giá thành cao hơn.

 Người đàn ông “giữ lửa” nghề đan - 1

Cái bế - vật dụng hái chè của người dân Tây Bắc

 Người đàn ông “giữ lửa” nghề đan - 2

 Chân dung ông Lường Văn Chây.

Nỗi lòng người thợ tài hoa

 Điều mà người đàn ông này luôn trăn trở đó là không có cơ hội truyền cơ nghiệp cho thế hệ sau, ông nói: “Mình thấy đam mê và yêu nghề thì làm còn con trẻ không thích thì đâu bắt ép được chúng”. Nỗi niềm chia sẻ kinh nghiệm đan lát của ông Chây làm cho chúng tôi cảm thấy yêu mến sự nhiệt huyết và dòng máu chảy trôi trong con người ông với ước mong giữ màu dân tộc và lưu giữ một phần nét đẹp truyền thống của cộng đồng. Ông Chây tâm sự với chúng tôi, khi còn trẻ rất thích mang những sản phẩm do chính tay mình làm lan toả tới mọi người, để cho du khách ghé thăm bản Dọi thấy được bên cạnh những cảnh quan du lịch, các ăn món đặc sản thì bản Dọi còn có nghề đan lát truyền thống. Trao đổi cùng bác Vì Văn An – Trưởng bản Dọi chia sẻ rằng: “Ông Chây chính là người giữ lửa cho nghề đan lát, các sản phẩm được tạo ra bằng đôi bàn tay tài khéo, cái nhìn thẩm mĩ của người thợ và hơn thế là sự kết tinh văn hoá tuy nghề truyền thống đang dần bị mai một theo thời gian”. Ước mơ của ông Chây chưa trọn vẹn theo ý ông nhưng rất nhiều nơi họ cũng đã tìm đến bản Dọi và rất hài lòng về những sản phẩm của người đàn ông này. Có lúc ông Chây tâm sự rất thật lòng: “Khoảng vài năm về trước, trên thành phố họ về thăm bản, vào nhà tôi  để trò chuyện và nhờ tôi dạy cho cách đan, tôi cũng rất vui vẻ nhận lời”.

Với tình yêu nghề, mỗi khi nói ra những vấn đề đan lát ông đều cười rất tươi và sự hạnh phúc với niềm đam mê của chính bản thân ông. Nhưng nhắc tới vấn đề đầu ra của các sản phẩm, ông trải lòng rằng có thời điểm người trong bản đặt hàng nhiều nên chỉ ậm ừ vài câu rồi cố gắng trả hàng, cũng có khi rảnh rỗi nhàn việc nhưng ông vẫn ngồi đan để đỡ “nhớ”.

Khi về già, ông tạm quên đi ước mơ thời trẻ và ngắm nghía lại những sản phẩm mình đã làm ra, thỉnh thoảng khách tới chơi khi ra về ông thường tặng cho những cái be, cái bế làm quà, một món quà tinh thần mang hơi thở của bản Dọi, khiến mọi người cảm nhận được sự ấm nóng của chữ “tình” ngay trong xứ lạnh miền Tây Bắc.

Ông Chây vẫn luôn sẵn sàng truyền đạt kinh nghiệm của mình cho những ai muốn học hỏi và theo nghề. Người đàn ông bản Dọi ngồi lặng lẽ đan những chiếc rổ chính là hình ảnh khiến chúng tôi ấn tượng nhất khi đặt chân tới mảnh đất này.

Phan Linh - Trà My

Nguồn :