Qua nghiên cứu Tờ trình của Chính phủ, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực và báo cáo tiếp thu, giải trình, đại biểu Thích Bảo Nghiêm cơ bản tán thành sự cần thiết sửa đổi luật nhằm thể chế hóa Nghị quyết 70-NQ/TW của Bộ Chính trị, tháo gỡ vướng mắc trong đầu tư nguồn điện, lưới điện và huy động nguồn lực xã hội.
Tuy nhiên, đại biểu cho rằng việc sửa đổi cần bảo đảm tính ổn định của hệ thống pháp luật, đi đôi với kiểm soát quyền lực, minh bạch chính sách giá điện và bảo vệ quyền lợi người dân.
Cần hạn chế sửa luật mang tính tình thế
Luật Điện lực số 61/2024/QH15 có hiệu lực từ ngày 1/2/2025, nhưng chưa đầy hai năm đã được đề xuất sửa đổi với phạm vi tương đối lớn. Theo báo cáo tiếp thu, giải trình, dự thảo có nội dung sửa đổi, bổ sung, thay thế hoặc bãi bỏ liên quan đến 49 trong tổng số 81 điều của luật hiện hành.
Đại biểu Thích Bảo Nghiêm đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục đánh giá thực chất từng nội dung, bởi những thay đổi về câu chữ cũng có thể làm thay đổi nội hàm chính sách. Việc sửa đổi nên tập trung vào các vấn đề cấp thiết, có căn cứ pháp lý và đánh giá tác động đầy đủ, tránh khiến pháp luật thường xuyên biến động, ảnh hưởng đến khả năng dự báo của môi trường đầu tư.
Đối với lĩnh vực điện lực, yêu cầu này càng quan trọng do các dự án thường cần nguồn vốn lớn và thời gian thu hồi vốn dài.
Đơn giản hóa thủ tục nhưng không buông lỏng quản lý
Về sửa đổi Điều 13 Luật Điện lực, đại biểu Thích Bảo Nghiêm đồng tình với chủ trương đơn giản hóa thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư để rút ngắn thời gian chuẩn bị dự án, khắc phục tình trạng chậm tiến độ nguồn điện và lưới điện.
Dù vậy, việc một dự án đã có trong quy hoạch không đồng nghĩa các vấn đề về đất đai, môi trường, tài nguyên, quốc phòng, an ninh và quyền lợi người dân đã được giải quyết đầy đủ.
Do đó, cơ quan soạn thảo cần làm rõ phạm vi, điều kiện áp dụng cơ chế miễn thủ tục, nhất là với dự án quy mô lớn, sử dụng nhiều đất đai, tài nguyên hoặc tác động đáng kể đến môi trường và đời sống dân cư.
Đồng thời, cần quy định rõ trách nhiệm của cơ quan có thẩm quyền trong lựa chọn nhà đầu tư, thẩm định năng lực tài chính và khả năng thực hiện dự án. Đơn giản hóa thủ tục phải đi cùng cơ chế giám sát, công khai, minh bạch, phòng ngừa tiêu cực và lợi ích nhóm.
Giá điện theo thị trường phải gắn với an sinh xã hội
Đối với chính sách giá điện, đại biểu Thích Bảo Nghiêm đánh giá việc hoàn thiện cơ chế thị trường, từng bước xóa bỏ bù chéo giữa các nhóm khách hàng là định hướng cần thiết để nâng cao tính minh bạch và hiệu quả hoạt động của thị trường điện.
Tuy nhiên, điện là nhu cầu thiết yếu, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống hàng triệu hộ gia đình và chi phí sản xuất, kinh doanh. Vì vậy, lộ trình xóa bỏ bù chéo cần được đánh giá tác động đầy đủ, đặc biệt đối với hộ nghèo, hộ cận nghèo, người thu nhập thấp và doanh nghiệp sản xuất.
Đại biểu đề nghị tăng cường công khai các yếu tố cấu thành giá điện, kiểm tra, giám sát độc lập chi phí sản xuất, truyền tải và phân phối điện. Việc tách chính sách hỗ trợ tiền điện khỏi cơ chế giá điện cũng cần đi kèm quy định rõ về nguồn lực, đối tượng và thời điểm thực hiện, bảo đảm hỗ trợ đúng người, đúng thời điểm.
Nguyên tắc xuyên suốt là hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp điện lực, nhà đầu tư và người sử dụng điện; không để người dân phải gánh toàn bộ rủi ro hoặc những chi phí bất hợp lý.
Phát triển điện gió ngoài khơi, minh bạch đầu tư tư nhân
Đại biểu Thích Bảo Nghiêm cơ bản tán thành việc hoàn thiện cơ chế phát triển năng lượng tái tạo, năng lượng mới, đặc biệt là điện gió ngoài khơi, đồng thời thu hút đầu tư tư nhân vào hệ thống truyền tải điện. Những chính sách này có ý nghĩa trong đa dạng hóa nguồn cung, bảo đảm an ninh năng lượng và thúc đẩy chuyển đổi xanh.
Đối với các quy định sửa đổi Điều 26 và Điều 27 về điện gió ngoài khơi, cần làm rõ cơ chế khảo sát, lựa chọn nhà đầu tư, quản lý dữ liệu khảo sát và trách nhiệm của các bên liên quan. Việc triển khai dự án phải có sự phối hợp giữa cơ quan quản lý năng lượng, tài nguyên, môi trường, quốc phòng và an ninh, gắn với yêu cầu bảo vệ chủ quyền biển, đảo.
Với đầu tư tư nhân vào lưới điện truyền tải, dự thảo cần xác định rõ nguyên tắc tính giá dịch vụ, thu hồi vốn và phân chia rủi ro. Chính sách phải bảo vệ quyền lợi hợp pháp của nhà đầu tư nhưng không tạo cơ chế bảo đảm lợi nhuận bằng mọi giá hoặc phát sinh nghĩa vụ tài chính thiếu minh bạch cho Nhà nước và người sử dụng điện.
Đại biểu Thích Bảo Nghiêm đề nghị Chính phủ và cơ quan soạn thảo tiếp tục hoàn thiện dự thảo theo hướng tháo gỡ thực chất các điểm nghẽn, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với trách nhiệm giải trình và kiểm soát quyền lực.
Mục tiêu cuối cùng không chỉ là tạo thuận lợi cho đầu tư mà còn phải xây dựng hệ thống điện an toàn, ổn định, hiệu quả, có giá thành hợp lý, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội và đời sống Nhân dân.
