Thiên tài AI Trung Quốc tiếp theo đang là tâm điểm của giới công nghệ

Kimi K3 đang đưa Moonshot AI trở lại tâm điểm ngành AI Trung Quốc. Mô hình mới của công ty được giới thiệu với 2.800 tỷ tham số và cửa sổ ngữ cảnh 1 triệu token, một quy mô đủ lớn để gây chú ý trong cuộc đua toàn cầu.

Sự xuất hiện của Kimi K3 cũng khiến Yang Zhilin, nhà sáng lập Moonshot AI, được nhắc đến nhiều hơn. Trước đó, ông thường đứng sau sản phẩm và đội kỹ thuật. Lần này, sự chú ý dành cho Kimi đã kéo theo sự tò mò về người đang dẫn dắt công ty.

Những phản ứng này cho thấy Kimi K3 không còn là câu chuyện nội địa. Nó đã trở thành một tín hiệu trong cuộc cạnh tranh AI rộng hơn giữa Trung Quốc và Mỹ. Trong bối cảnh Trung Quốc vẫn bị hạn chế về năng lực tính toán, một mô hình như Kimi K3 giúp Moonshot chứng minh rằng các công ty AI nước này vẫn có thể tạo ra sản phẩm đủ sức gây chú ý toàn cầu.

Tài năng từ sớm

Yang Zhilin sinh năm 1992 tại Sán Đầu, Quảng Đông (Trung Quốc). Khi học tại trường trung học Kim Sơn Sán Đầu, ông được chọn vào đội huấn luyện Olympic Tin học dù chưa có nền tảng lập trình. Sau đó, Yang giành giải nhất khu vực Quảng Đông và có suất tuyển thẳng vào Đại học Thanh Hoa.

Yang còn vượt qua kỳ tuyển sinh tự chủ của Đại học Thanh Hoa và tiếp tục thi đại học. Ông đạt 667 điểm, trở thành thủ khoa khối tự nhiên của Sán Đầu. Tencent News mô tả việc này như thể ông “vào Đại học Thanh Hoa 3 lần”.

Yang Zhilin (phải) từng được tuyển thẳng vào Đại học Thanh Hoa. Ảnh: Chayenne Zhao.

Ban đầu, Yang học ngành kỹ thuật nhiệt. Đến năm hai, ông chuyển sang khoa máy tính. Lý do được kể lại khá khác thường. Yang từng nói ông bị ấn tượng bởi hình ảnh lập trình viên trong tiểu thuyết của Haruki Murakami, những người viết mã vào đêm khuya và biến kỹ thuật thành sản phẩm thật.

Tại Đại học Thanh Hoa, Yang học dưới sự hướng dẫn của giáo sư Tang Jie. Trong buổi bảo vệ học bổng đặc biệt năm 2014, Tang giới thiệu Yang là một trong những sinh viên xuất sắc và có thiên phú nhất mà ông từng gặp trong vài năm gần đây.

Sau khi tốt nghiệp Đại học Thanh Hoa, Yang theo học tiến sĩ tại Đại học Carnegie Mellon và tốt nghiệp năm 2019. Cùng năm đó, công nghệ từ phòng thí nghiệm KEG của Đại học Thanh Hoa được thương mại hóa thành Zhipu AI.

Về nước khởi nghiệp

Một chi tiết đáng chú ý là Yang từng có cơ hội ở lại Mỹ. Theo Tencent News, một giám đốc cấp cao của Apple từng chủ động tiếp cận và muốn tuyển ông. Khi Yang nói muốn về Trung Quốc, Apple vẫn đề xuất sắp xếp cho ông làm việc tại chi nhánh công ty ở Bắc Kinh.

Tuy nhiên, Yang đã không chọn con đường đó. Ông muốn về nước khởi nghiệp. Năm 2023, sau khi ChatGPT tạo cú sốc trên toàn cầu, Yang bắt đầu chạy đua gọi vốn cho Moonshot AI. Ông từng tính rằng công ty phải huy động được 100 triệu USD trong vài tháng, một con số rất lớn với startup AI Trung Quốc vào thời điểm đó.

Yang Zhilin chọn về Trung Quốc để khởi nghiệp. Ảnh: Moonshot AI.

“Cũng ổn thôi, quá trình này không mất nhiều thời gian”, Yang kể lại. Song, ông cũng thừa nhận không thể nói với quá nhiều người vì phần lớn không tin việc đó có thể làm được.

Moonshot AI sau đó trở thành một trong những startup AI nổi bật nhất Trung Quốc. Công ty đi lên nhờ dòng Kimi, đặc biệt là khả năng xử lý ngữ cảnh dài. Đến Kimi K3, tham vọng này được đẩy xa hơn bằng quy mô lớn hơn và định hướng mở hơn.

Theo Tencent News, Moonshot có hơn 300 nhân sự, tuổi trung bình chưa đến 30. Công ty coi trọng những nhân viên có “taste”, tức gu và năng lực cảm nhận trong công việc. Trong đó, nhiều người từng sáng lập hoặc tham gia startup. Một số rời công ty lớn vì không muốn đi theo lộ trình quá dễ đoán.

Cách vận hành này khiến Moonshot giống một nhóm sáng tạo đang chạy nước rút hơn là một công ty công nghệ đã ổn định.

Cuộc đua chưa có điểm dừng

Hiện tại, một mô hình có thể gây sốt và bị vượt mặt bởi mô hình khác chỉ trong vài ngày. Vì vậy, Kimi K3 là cột mốc quan trọng với Moonshot AI. Công ty vẫn phải giải bài toán chi phí vận hành, năng lực tính toán và tốc độ ra sản phẩm mới. Mô hình càng lớn, áp lực hạ tầng càng cao. Sự chú ý của thị trường cũng có thể biến mất rất nhanh.

Kimi và DeepSeek đều là những mô hình AI nổi bật của Trung Quốc. Ảnh: The Telegraph.

Yang Zhilin thường được đặt cạnh Liang Wenfeng, nhà sáng lập DeepSeek. Cả 2 đều đến từ Quảng Đông và cùng xây dựng mô hình ngôn ngữ lớn. Song, cách họ xuất hiện rất khác nhau. Liang thường được mô tả kín tiếng và dành phần lớn thời gian ở công ty. Trong khi đó, Yang lại mang đến hình ảnh nhà lãnh đạo quyết liệt hơn.

Dù khác biệt, 2 người cùng đại diện cho lớp nhà sáng lập AI mới của Trung Quốc. Họ muốn tạo ra sản phẩm nội địa có khả năng bước vào cuộc đua mô hình ngôn ngữ lớn trên nền tảng toàn cầu.

Với Moonshot, Kimi K3 là cơ hội lớn để chứng minh năng lực. Dù vậy, phần khó nhất vẫn ở phía trước. Trong ngành AI, một lần tạo tiếng vang chưa đủ để xây vị thế dài hạn. Điều quyết định sẽ là khả năng giữ đội ngũ, kiểm soát chi phí và tiếp tục tạo ra mô hình mới tốt hơn.