Sau hơn 15 năm thực hiện Luật Nuôi con nuôi năm 2010, việc sửa đổi toàn diện được đánh giá là cần thiết để khắc phục bất cập, thống nhất hệ thống pháp luật và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.
Tại phiên thảo luận tổ, Đại biểu Quốc hội, Hòa thượng Thích Bảo Nghiêm (TP Hà Nội) cơ bản tán thành dự thảo với định hướng ưu tiên lợi ích tốt nhất của trẻ, tạo điều kiện để trẻ sống trong gia đình gốc, đồng thời tăng cường hỗ trợ xã hội và theo dõi trẻ sau khi được nhận nuôi.
Làm rõ điều kiện nhận con nuôi
Về Điều 14, đại biểu Thích Bảo Nghiêm đồng tình với việc bổ sung các trường hợp không được nhận con nuôi, đặc biệt là người có hành vi xâm hại trẻ em, bạo lực gia đình hoặc phạm tội nghiêm trọng.
Tuy nhiên, các trường hợp bị hạn chế quyền nhận con nuôi cần được quy định cụ thể, tương xứng với tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi. Với người từng bị kết án nhưng đã được xóa án tích, cần cân nhắc phạm vi áp dụng, tránh quy định quá rộng hoặc thiếu phân biệt giữa các nhóm tội phạm.
Theo đại biểu, quy định phải vừa bảo đảm an toàn cho trẻ, vừa rõ ràng, hợp lý và khả thi khi áp dụng.
Minh bạch việc ghép trẻ với gia đình
Về Điều 17 và Điều 20, đại biểu Thích Bảo Nghiêm cho rằng việc nuôi con nuôi không chỉ dừng ở tìm người nhận trẻ mà phải lựa chọn được gia đình phù hợp để trẻ được chăm sóc và phát triển lâu dài.
Dự thảo yêu cầu đánh giá điều kiện, khả năng nuôi dưỡng của người nhận nuôi, đồng thời xem xét nhu cầu, hoàn cảnh, giới tính, dân tộc, tôn giáo và ngôn ngữ của trẻ.
Đại biểu đề nghị quy định rõ tiêu chí đánh giá, trách nhiệm lập hồ sơ, căn cứ lựa chọn, cơ chế kiểm tra và lưu trữ kết quả ghép trẻ. Nếu chỉ nêu nguyên tắc chung, các địa phương có thể áp dụng không thống nhất, phát sinh yếu tố chủ quan. Quy trình minh bạch sẽ giúp tăng khả năng giám sát và phòng ngừa trục lợi.
Tăng giám sát sau khi nhận nuôi
Về Điều 22, đại biểu Thích Bảo Nghiêm nhấn mạnh hoàn tất thủ tục nhận con nuôi mới chỉ là bước đầu. Điều quan trọng là trẻ có được sống an toàn, chăm sóc, học tập và phát triển đầy đủ hay không.
Với trường hợp nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài, việc giám sát gặp khó khăn do trẻ sinh sống ngoài lãnh thổ Việt Nam. Vì vậy, cần tăng cường phối hợp, trao đổi thông tin giữa cơ quan quản lý nhà nước về nuôi con nuôi, cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài và cơ quan có thẩm quyền của nước tiếp nhận.
Đồng thời, dự thảo cần xác định rõ trách nhiệm xử lý khi phát hiện trẻ có dấu hiệu bị bạo hành, xâm hại, bỏ mặc hoặc không được chăm sóc phù hợp. Cơ chế giám sát không nên chỉ dừng ở báo cáo mà phải bảo đảm khả năng phát hiện, can thiệp và bảo vệ trẻ kịp thời.
Đại biểu Thích Bảo Nghiêm đề nghị mọi quy định về điều kiện, thủ tục và trách nhiệm của cơ quan nhà nước phải hướng tới quyền, lợi ích tốt nhất và sự phát triển toàn diện của trẻ. Những vấn đề cốt lõi liên quan trực tiếp đến quyền lợi của trẻ cần được quy định rõ trong luật, bảo đảm cơ sở pháp lý minh bạch, thống nhất khi thực hiện.
