Người dân làng nghề Dị Nậu, xã Tây Phương (TP Hà Nội) đang rơi vào cảnh “nghẹt thở” khi giá thuê đất tăng cao cùng hàng loạt điều kiện khắt khe. Điều đáng nói, nhiều hộ đã giao đất với kỳ vọng quay lại sản xuất trong Cụm công nghiệp làng nghề Dị Nậu, nhưng thực tế lại khiến họ khó tiếp cận, đối mặt nguy cơ bỏ trống hàng loạt lô đất.
Theo phản ánh, các hộ dân từng chủ động trả lại đất để phục vụ dự án xây dựng hạ tầng kỹ thuật, mong được thuê lại để ổn định sinh kế. Tuy nhiên, khi dự án triển khai, chủ đầu tư – Công ty Cổ phần Hoàng Hưng Tiến – đưa ra mức giá thuê được cho là quá cao, trong khi hạ tầng mới chỉ dừng ở san lấp mặt bằng, chưa có nhà xưởng như kỳ vọng.
Hiện giá thuê lên tới khoảng 25–27 triệu đồng/m2. Với nhu cầu hàng nghìn mét vuông, tổng chi phí có thể lên đến hàng chục tỷ đồng – vượt xa khả năng của đại đa số cơ sở sản xuất nhỏ. Không chỉ vậy, nhà đầu tư thứ cấp còn phải chứng minh năng lực tài chính tối thiểu 5 tỷ đồng, khiến phần lớn hộ dân không thể đáp ứng. Trên thực tế, mới chỉ có 8 hộ đủ điều kiện trong khi nhu cầu rất lớn.
Anh Nguyễn Văn Thao (35 tuổi, xã Tây Phương) cho biết gia đình đã bàn giao hơn 700 m2 đất và nhận khoảng 600 triệu đồng tiền bồi thường. Nhưng khi muốn thuê lại hơn 1.000 m2, chi phí lên tới khoảng 27 tỷ đồng. “Mức giá này quá bất cập, trong khi hiện vẫn chỉ là mặt bằng, chưa có nhà xưởng như kỳ vọng”, anh chia sẻ.
Theo quy định, cụm công nghiệp làng nghề phải dành tối thiểu 60% diện tích cho các cơ sở sản xuất trong làng nghề.
Tuy nhiên, chủ đầu tư cho biết tỷ lệ này áp dụng cho toàn xã Tây Phương, không riêng làng Dị Nậu. Dự án có quy mô 10,6 ha, gồm 55 thửa đất nhưng đến nay chưa có thửa nào được cho thuê, dù đã có 61/123 hồ sơ đạt yêu cầu. Nhưng hiện đã có người dân đưa ra mức giá thuê cao nhất 12 triệu đồng/m2.
Lãnh đạo UBND xã Tây Phương cho biết, trước đây mỗi thửa đất chỉ khoảng 250–300 m2, nhưng sau sáp nhập, diện tích tối thiểu được nâng lên hơn 1.000 m2, khiến việc triển khai gặp nhiều khó khăn. Đồng thời, giá thuê phải được cơ quan chức năng TP Hà Nội phê duyệt.
Dưới góc độ pháp lý, luật sư Chu Quỳnh Vương (Văn phòng luật sư Trung Hoà – Đoàn Luật sư TP Hà Nội) nhận định, giá thuê đất trong cụm công nghiệp làng nghề phải tuân theo khung giá và chính sách ưu đãi của Nhà nước.
Trong khi đó, mức 25–27 triệu đồng/m2 được cho là cao bất thường, nhất là khi hạ tầng chưa hoàn chỉnh. Đáng chú ý, giá thuê đất mà doanh nghiệp trả cho Nhà nước chỉ khoảng hơn 3 triệu đồng/m2.
Việc đưa ra mức giá “quá tầm với”, cùng điều kiện tài chính 5 tỷ đồng, có dấu hiệu đi ngược mục tiêu hỗ trợ di dời các cơ sở sản xuất nhỏ lẻ ra khỏi khu dân cư. Thậm chí, hành vi này có thể bị xem là lạm dụng vị trí độc quyền hoặc tạo “rào cản kỹ thuật” để hạn chế người dân tiếp cận quỹ đất.
Theo quy định tại Nghị định 32/2024/NĐ-CP, chủ đầu tư không có quyền tự đặt ra điều kiện tài chính như yêu cầu chứng minh 5 tỷ đồng nếu chưa được phê duyệt. Việc yêu cầu chuyển tiền khi chưa có hợp đồng hợp lệ cũng có thể bị xem là dấu hiệu chiếm dụng vốn.
Thực tế cho thấy, cụm công nghiệp làng nghề được lập ra nhằm giảm ô nhiễm và ổn định sản xuất cho người dân. Tuy nhiên, nếu giá thuê và điều kiện tiếp cận tiếp tục bị “đẩy cao”, mục tiêu an sinh và phát triển làng nghề có nguy cơ không thực hiện được.
