Có ý kiến cho rằng với đặc thù của đô thị lớn, thì luật hiện hành đang “phổ quát hóa” làm hạn chế khả năng phát triển, đại biểu đánh giá thế nào về nhận định này? Luật Thủ đô liệu có phải là một đặc quyền cho Hà Nội?
Liên quan đến ý kiến cho rằng pháp luật hiện hành đang “phổ quát hóa” làm hạn chế phát triển, tôi cho rằng nhận định này có cơ sở nhất định, bởi một khuôn khổ pháp lý quá cứng nhắc sẽ khó đáp ứng được yêu cầu đa dạng và tốc độ biến động của các đô thị lớn. Tuy nhiên, cần khẳng định rõ rằng Luật Thủ đô không phải là một đặc quyền dành riêng cho Hà Nội, mà là một cơ chế phù hợp với vị trí, vai trò và đặc thù của Thủ đô - trung tâm chính trị, hành chính quốc gia và cũng là đầu tàu phát triển. Việc xây dựng cơ chế đặc thù cho Hà Nội không nhằm tạo ưu tiên đơn thuần, mà để phát huy tốt hơn vai trò dẫn dắt, từ đó lan tỏa động lực phát triển cho cả nước. Nói cách khác, hoàn thiện thể chế cho Hà Nội chính là một bước đi quan trọng trong việc xây dựng mô hình quản trị đô thị hiện đại, góp phần thúc đẩy phát triển bền vững ở tầm quốc gia.
Xin đại biểu chia sẻ về một vài điểm nghẽn đáng chú ý nhất khi áp dụng Luật Thủ đô hiện hành nói riêng, khung khổ pháp luật nói chung đối với Hà Nội và tầm nhìn phát triển Hà Nội trong giai đoạn tới?
Luật Thủ đô hiện hành đã tạo nền tảng pháp lý bước đầu cho Hà Nội phát triển với một số cơ chế đặc thù, tuy nhiên trong quá trình triển khai vẫn bộc lộ những điểm nghẽn đáng chú ý. Trước hết là vấn đề phân cấp, phân quyền chưa thực sự mạnh mẽ, khiến nhiều quyết sách quan trọng của một đô thị đặc biệt như Hà Nội vẫn phải qua nhiều tầng nấc xin ý kiến, làm giảm tính kịp thời và linh hoạt. Bên cạnh đó, khung pháp luật hiện nay còn mang tính “đồng phục”, áp dụng chung cho nhiều địa phương, nên chưa phản ánh đầy đủ đặc thù của một siêu đô thị có quy mô dân số lớn, tốc độ đô thị hóa nhanh và cấu trúc kinh tế - xã hội phức tạp. Một điểm nghẽn khác là cơ chế tài chính - ngân sách chưa đủ mạnh để Hà Nội chủ động huy động và phân bổ nguồn lực, nhất là cho các dự án hạ tầng chiến lược. Ngoài ra, sự chồng chéo giữa Luật Thủ đô với các luật chuyên ngành cũng khiến việc áp dụng trên thực tế gặp khó khăn, làm giảm hiệu lực của các chính sách đặc thù.
Hà Nội, những đô thị lớn đang đặt ra những yêu cầu gì trong xây dựng thể chế phát triển?
Trong bối cảnh mới, khi Hà Nội đặt mục tiêu trở thành đô thị thông minh, trung tâm đổi mới sáng tạo có sức cạnh tranh khu vực, thì việc hoàn thiện thể chế là yêu cầu mang tính then chốt. Thực tiễn phát triển đang đặt ra yêu cầu thể chế phải chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo và dẫn dắt phát triển, tăng cường phân quyền đi đôi với kiểm soát quyền lực hiệu quả, đồng thời cho phép thử nghiệm các cơ chế, chính sách mới trong những lĩnh vực như công nghệ, kinh tế số, kinh tế xanh. Đặc biệt, Hà Nội cần một cơ chế tài chính linh hoạt hơn và một hệ thống quy hoạch mang tính tích hợp, gắn kết chặt chẽ với vùng Thủ đô.
